Pielęgnacja cery skłonnej do zaskórników 

W tym artykule dowiesz się, jak skutecznie pielęgnować cerę skłonną do zaskórników, które dotykają zarówno młodzież, jak i dorosłych. Autor przedstawia różne typy zaskórników, ich przyczyny oraz mechanizmy powstawania. Szczegółowo omawia składniki aktywne, takie jak kwas salicylowy, retinoidy czy niacynamid, które pomagają w ich redukcji. Podkreśla znaczenie regularnej pielęgnacji, łączącej oczyszczanie, złuszczanie i nawilżanie, a także profesjonalnych zabiegów dermatologicznych. Artykuł oferuje kompleksowy przewodnik po skutecznych metodach walki z zaskórnikami oraz polecanych kosmetykach. 

Badania dermatologiczne wykazują, że regularne oczyszczanie i złuszczanie nie wystarczy – kluczowe kluczowe jest zastosowanie składników aktywnych o odpowiednim pH oraz stężeniu, które penetrują mieszki włosowe i rozpuszczają zatkania sebum.  

Co to są zaskórniki?  

Zaskórniki to nieznaczne zmiany skórne powstające w wyniku zablokowania ujść mieszków włosowych przez mieszaninę sebum i martwych komórek naskórka.  

Zaskórniki stanowią pierwszą, niebakteryjną fazę trądziku pospolitego i najczęściej występują w strefie T twarzy (czoło, nos, broda), ale mogą pojawiać się również na plecach, klatce piersiowej i ramionach, gdzie gruczoły łojowe wykazują największą aktywność.  

Do głównych czynników sprzyjających ich powstawaniu należą:  

• nadmierna produkcja sebum,  
• zaburzenia rogowacenia naskórka (hiperkeratoza),  
• predyspozycje genetyczne,  
• wahania hormonalne (zwłaszcza zwiększona aktywność androgenów),  
• stosowanie kosmetyków komedogennych,  
• ekspozycja na zanieczyszczenia środowiskowe, 
• nieprawidłowa pielęgnacja skóry.  

Z punktu widzenia histologicznego zaskórnik składa się z zagęszczonej masy keratyny, lipidów gruczołów łojowych, bakterii (głównie Propionibacterium acnes) i melaniny, które razem tworzą charakterystyczny „czop” blokujący mieszek włosowy. 

Rodzaje zaskórników 

Zaskórniki klasyfikuje się na kilka typów, różniących się strukturą, wyglądem i mechanizmem powstawania. 

Dzielą się na dwa główne typy:  

• zaskórniki otwarte (comedones aperti), potocznie nazywane czarnymi, gdzie ujście mieszka włosowego pozostaje otwarte, a ciemne zabarwienie wynika z utleniania melaniny i lipidów na powierzchni; 
• zaskórniki zamknięte (comedones clausi), określane jako białe, charakteryzujące się zamkniętym ujściem mieszka włosowego i widoczne jako drobne, białawe grudki pod powierzchnią skóry.  

Rzadziej spotykane:  

• mikrozaskórniki (microcomedones) stanowią wczesne, subkliniczne stadium rozwoju zaskórnika, niewidoczne gołym okiem, ale wykrywalne w badaniu dermatoskopowym; 
• zaskórniki piaszczystości (comedones miliaria), będące skupiskami małych zaskórników występujących na policzku lub skroniach, często u osób starszych; 
• zaskórniki olbrzymie (giant comedones), osiągające średnicę nawet kilku milimetrów, występujące głównie na plecach lub za uszami, charakterystyczne dla ciężkich postaci trądziku.  

W kontekście patofizjologicznym na uwagę zasługują także zaskórniki wtórne, powstające jako skutek działania czynników zewnętrznych, takich jak ekspozycja na smary przemysłowe (acne oleosa), sterydy (trądzik steroidowy) lub związki chloru (chloracne), które wywołują zaburzenia keratynizacji i zwiększone wydzielanie sebum, prowadząc do powstawania licznych zmian zaskórnikowych. 

Co na zaskórniki działaj skutecznie? Aktywne składniki kosmetyków  

W walce z zaskórnikami kluczowe znaczenie mają specyficzne składniki aktywne o udowodnionym działaniu komedolitycznym, keratolitycznym i sebum-regulującym: 

• Retinoidy (retinol, adapalen, tretynoina) normalizują proces keratynizacji, zmniejszają adhezję korneocytów i regulują wydzielanie sebum; dostępne są w różnych stężeniach (0,025-0,1%), a ich skuteczność wzrasta przy regularnym, długotrwałym stosowaniu.  
• Niacynamid (witamina B3) w stężeniu 2-5% wykazuje działanie sebum-regulujące, przeciwzapalne i rozjaśniające przebarwienia pozapalne. Hydroksykwasy polihydroksylowe (PHA) i glukonolakton oferują łagodniejsze działanie złuszczające, odpowiednie dla skóry wrażliwej.  
• Nadtlenek benzoilu (2,5-5%) działa silnie przeciwbakteryjnie, redukując populację P. acnes i zapobiegając transformacji zaskórników w zmiany zapalne.  
• Siarka (3-10%) wykazuje działanie przeciwbakteryjne i keratolityczne, przyspieszając złuszczanie martwego naskórka.  
• Cynk PCA i tlenek cynku regulują wydzielanie sebum i działają łagodząco.  

Najnowsze badania wskazują również na skuteczność ekstraktu z wierzby (naturalnego źródła salicylanów), kwasu laktobionowego, enzymów proteolitycznych z papai i ananasa (papaina, bromelaina) oraz hydroksylowych kwasów owocowych, które w odpowiednich stężeniach i formułach mogą stanowić alternatywę dla osób z wrażliwą skórą, nie tolerujących silniejszych składników aktywnych. 

Jaki kwas na zaskórniki? 

Wybór odpowiedniego kwasu w zwalczaniu zaskórników powinien uwzględniać ich rodzaj, nasilenie oraz indywidualne potrzeby skóry.  

• Kwas salicylowy (BHA) w stężeniu 0,5-2% stanowi złoty standard w terapii zaskórników ze względu na swoją lipofilność, która umożliwia penetrację ujść mieszków włosowych i rozpuszczanie zatkań sebum; dodatkowo wykazuje działanie przeciwzapalne i antybakteryjne.  
• Kwas glikolowy (AHA) w stężeniu 5-10% działa powierzchniowo, efektywnie złuszczając martwy naskórek i zapobiegając tworzeniu się mikrozaskórników; wyższe stężenia (10-30%) stosowane w profesjonalnych zabiegach zapewniają intensywniejsze działanie.  
• Kwas migdałowy (8-10%) łączy właściwości złuszczające z lipofilnością, co czyni go skutecznym w przypadku cery tłustej z tendencją do przebarwień pozapalnych.  
• Kwas azelainowy (15-20%) wykazuje kompleksowe działanie – normalizuje proces keratynizacji, hamuje rozwój bakterii P. acnes oraz zmniejsza produkcję sebum; jest szczególnie polecany dla skóry wrażliwej.  
• Kwas mlekowy (5-8%) zapewnia delikatniejsze działanie złuszczające z jednoczesnym nawilżeniem, co jest korzystne dla skóry mieszanej.  
• Retinowy (0,025-0,1%) reguluje proces rogowacenia i zmniejsza produkcję sebum, jednak wymaga stopniowego wprowadzania ze względu na potencjalne podrażnienia.  
• Kwasy polihydroksylowe (PHA) – glukonolakton i laktobionowy (5-15%) – oferują łagodniejszą eksfoliację z właściwościami antyoksydacyjnymi, stanowiąc alternatywę dla osób nietolerujących silniejszych kwasów.  

W profesjonalnych zabiegach gabinetowych stosuje się również mieszanki kwasów (np. Jessner, TCA) czy roztwory peelingujące o wyższych stężeniach, które zapewniają intensywne złuszczanie i szybsze rezultaty, wymagają jednak odpowiedniego przygotowania skóry i okresu rekonwalescencji. 

Jak usunąć zaskórniki?  

Usuwanie zaskórników wymaga systematycznego podejścia, łączącego prawidłową codzienną pielęgnację z odpowiednio dobranymi zabiegami. Podstawowym elementem jest właściwe oczyszczanie skóry z wykorzystaniem preparatów zawierających kwas salicylowy (0,5-2%), glikolowy (5-10%) lub migdałowy (8-10%), które rozpuszczają zaskórniki i zapobiegają powstawaniu nowych.  

Regularne złuszczanie naskórka poprzez stosowanie peelingów enzymatycznych lub chemicznych 1-2 razy w tygodniu zapobiega nadmiernemu rogowaceniu i zatykaniu ujść mieszków włosowych. Profesjonalne zabiegi gabinetowe, takie jak mikrodermabrazja, peeling kawitacyjny czy oczyszczanie manualne, zapewniają głębsze i bardziej precyzyjne usunięcie zaskórników.  

W przypadku nasilonych zmian dermatolog może zalecić miejscowe retinoidty (adapalen, tretynoina) lub doustne leki (izotretynoina) w celu normalizacji procesu keratynizacji i regulacji wydzielania sebum.  

Skuteczne usuwanie zaskórników wymaga cierpliwości i regularności, gdyż pierwsze rezultaty są zazwyczaj widoczne po 4-6 tygodniach systematycznej pielęgnacji. 

Jak usunąć zaskórniki zamknięte? 

Zaskórniki zamknięte (białe) stanowią większe wyzwanie terapeutyczne ze względu na ich położenie pod warstwą naskórka i brak widocznego ujścia na powierzchni skóry. Strategia ich usuwania powinna skupiać się na złuszczaniu warstwy rogowej naskórka, co ułatwia dotarcie do zamkniętego zaskórnika. Skuteczną metodą jest stosowanie preparatów z kwasami AHA (glikolowy, mlekowy) w stężeniu 8-10%, które redukują grubość warstwy rogowej i stymulują jej odnowę. Kwas salicylowy (1-2%) penetruje głębiej do mieszków włosowych, rozpuszczając zatyczki sebum. Retinoidy (adapalen, tretynoina) w stężeniu 0,025-0,05% normalizują proces keratynizacji, zmniejszając tendencję do tworzenia się mikrozaskórników.  

W gabinecie kosmetycznym lub dermatologicznym zaskórniki zamknięte mogą być usuwane za pomocą mikrolancetu i delikatnej ekstrakcji lub przy użyciu specjalistycznych urządzeń, takich jak vacuum, które poprzez delikatne zasysanie wydobywają zawartość zaskórnika. Zabiegi złuszczające, jak mikrodermabrazja korundowa czy peelingi chemiczne średniej głębokości, skutecznie redukują grubość naskórka, ułatwiając uwolnienie zamkniętych zaskórników. Istotne jest unikanie manualnego wyciskania zaskórników zamkniętych bez wcześniejszego przygotowania skóry, gdyż może to prowadzić do stanów zapalnych i powstawania blizn. 

Jak usunąć zaskórniki otwarte?  

Zaskórniki otwarte (czarne) charakteryzują się widocznym ujściem na powierzchni skóry, co ułatwia ich usuwanie. Podstawową metodą jest stosowanie peelingów chemicznych z kwasem salicylowym (1-2%), który jako składnik lipofilny penetruje ujścia mieszków włosowych i rozpuszcza zatyczki sebum. Efektywne są również preparaty zawierające węgiel aktywny lub glinki, które działają adsorbująco, przyciągając i wiążąc sebum z zaskórników. Specjalistyczne produkty w formie masek typu peel-off lub plastrów z hydrokoloidami, aplikowane na obszary z zaskórnikami (szczególnie na nosie), po zaschnięciu i odklejeniu mechanicznie usuwają ich zawartość.  

W gabinetach kosmetycznych zaskórniki otwarte usuwa się poprzez manualną ekstrakcję za pomocą łyżeczki Unny lub ekstraktorów vacuum, które bezpiecznie wydobywają zawartość bez uszkadzania otaczającej tkanki. Zabiegi hydroabrazji lub wodnego peelingu łączą eksfoliację naskórka z jednoczesnym odsysaniem rozpuszczonych zaskórników. Nowsze metody obejmują zabiegi z użyciem ultradźwięków (kawitacja) lub mikrodermabrazji, które jednocześnie złuszczają naskórek i ułatwiają usunięcie zaskórników. Po ekstrakcji niezbędne jest stosowanie preparatów o działaniu ściągającym i antyseptycznym (np. zawierających cynk PCA, tlenek cynku, hamamelis), które zamykają ujścia mieszków włosowych i zapobiegają infekcjom bakteryjnym. 

Kosmetyki na zaskórniki 

Kremy i żele przeciw zaskórnikom powinny zawierać aktywne składniki o działaniu sebum-regulującym, przeciwzapalnym i keratolitycznym, wspierające codzienną pielęgnację skóry skłonnej do tego typu zmian. Skuteczne formuły zawierają kwasy BHA, AHA, niacynamid i retinol w odpowiednich stężeniach, aby regularnie odblokowywać ujścia mieszków włosowych bez nadmiernego podrażniania skóry: 

• La Roche-Posay Effaclar Duo+ – zawiera kwas salicylowy, niacynamid i cynk PCA, redukuje istniejące niedoskonałości i zapobiega powstawaniu nowych zaskórników 
• CeraVe SA Smoothing Cream – połączenie kwasu salicylowego z ceramidami i kwasem hialuronowym, łagodnie złuszcza i jednocześnie nawilża skórę 
• Vichy Normaderm Phytosolution – z kwasem salicylowym i probiotykami, reguluje produkcję sebum i mikrobiom skóry 
• L’Oreal Paris Pure Retinol Night Serum – serum z czystym retinolem, który normalizuje proces keratynizacji i zapobiega powstawaniu mikrozaskórników 
• BasicLab Dermocosmetics Esteticus – zawiera 5% niacynamidu i 1% cynku PCA, reguluje wydzielanie sebum i działa przeciwzapalne 
• Skin79 Pure Balancing Fluid – z ekstraktem z wierzby (naturalnym źródłem salicylanów) i wyciągiem z nagietka o działaniu łagodzącym 

Peelingi ukierunkowane na walkę z zaskórnikami powinny zawierać składniki aktywne o działaniu keratolitycznym, które skutecznie złuszczają martwy naskórek, odblokowują ujścia mieszków włosowych i ułatwiają usuwanie już istniejących zaskórników. Do najbardziej skutecznych należą: 

• Garnier Skin Naturals Pure Active 3w1 – peeling z mikrogranulkami i 2% kwasem salicylowym, intensywnie oczyszcza pory i redukuje zaskórniki 
• La Roche-Posay Effaclar Micro-Peeling Purifying Gel – zawiera kwas salicylowy i LHA (pochodną kwasu salicylowego) o przedłużonym działaniu złuszczającym 
• Vichy Normaderm 3w1 – peeling, maska i żel oczyszczający z kwasem glikolowym i krzemionką, dokładnie oczyszcza i matuje skórę 
• CeraVe SA Smoothing Cleanser – łagodny preparat złuszczający z kwasem salicylowym i ceramidami, odpowiedni do codziennego stosowania 
• Tołpa Dermo Face Sebio – enzymatyczny peeling z kwasem migdałowym i cynkiem, delikatnie złuszcza bez podrażnień 
• Pharmaceris T Meso-Peeling Night – peeling z 10% kwasem migdałowym i 4% kwasem azelainowym, do stosowania na noc 

Maski przeznaczone do walki z zaskórnikami wykorzystują różnorodne mechanizmy działania – od adsorpcji nadmiaru sebum, przez złuszczanie warstwy rogowej, po bezpośrednie usuwanie zaskórników. Najskuteczniejsze produkty w tej kategorii to: 

• L’Oreal Paris Pure Clay Mask Purify & Mattify – maska z glinką kaolinową i montmorylonitową, która adsorbuje nadmiar sebum i zanieczyszczenia z porów 
• Garnier Skin Naturals Pure Active Charcoal – maska z aktywnym węglem, która działa jak magnes na zanieczyszczenia i sebum z zaskórników 
• Vichy Mineral Pore Purifying Clay Mask – zawiera dwa rodzaje glinek i kwas salicylowy, głęboko oczyszcza i zwęża pory 
• La Roche-Posay Effaclar Mask – maska z glinką i kwasem salicylowym, intensywnie oczyszczająca i matująca 
• Ziaja Med Kuracja Przeciw Zaskórnikom – maska z siarką i kwasem salicylowym, redukuje zaskórniki i działa antybakteryjnie 
• Planeta Organica Black Peel Off Mask – maska typu peel-off z węglem aktywnym, która mechanicznie usuwa zaskórniki 
• Resibo Pure Skin – oczyszczająca maska z czerwoną glinką i ekstraktem z wierzby, delikatnie złuszcza i ściąga pory 

Skuteczna pielęgnacja skóry skłonnej do zaskórników wymaga systematycznego i wielokierunkowego podejścia, łączącego odpowiednio dobrane kosmetyki z regularnymi zabiegami złuszczającymi. Kluczem do sukcesu jest konsekwentne stosowanie preparatów zawierających substancje o udowodnionym działaniu keratolitycznym, sebum-regulującym i przeciwzapalnym, takie jak kwas salicylowy, retinol czy niacynamid. Istotne jest również unikanie produktów komedogennych oraz regularne, ale niezbyt agresywne złuszczanie naskórka, które zapobiega zatykaniu ujść mieszków włosowych.  

Należy pamiętać, że rezultaty nie są natychmiastowe – redukcja zaskórników to proces wymagający cierpliwości, a pierwsze wyraźne efekty są zwykle widoczne po 4-6 tygodniach systematycznej pielęgnacji, która powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb skóry. 

Źródła naukowe 

1. Magdalena Biegaj, trądzik pospolity i jego leczenie, dostęp online (stan na marzec 2025): https://aestheticcosmetology.com/wp-content/uploads/2019/01/ke2017.2-6.pdf  
2. Nowicka D. Dermatologia. Aesthetic Cosmetology and Medicine: Trądzik pospolity i jego leczenie, dostęp online (stan na marzec 2025): https://aestheticcosmetology.com/wp-content/uploads/2019/01/ke2017.2-6.pdf 
3. Krajl J, Rochnińska J. Apteline.pl: Zaskórniki – czym są, jak powstają. Jak pozbyć się zaskórników? dostęp online (stan na marzec 2025): https://apteline.pl/artykuly/zaskorniki-problem-nie-tylko-nastolatek-jak-pozbyc-sie-zaskornikow  

FAQ x zaskórniki na twarzy  

Od czego robią się zaskórniki?  

Zaskórniki powstają z powodu nagromadzenia sebum i martwych komórek skóry w porach, co prowadzi do ich zablokowania i utworzenia zaskórników. 

Czy zaskórniki trzeba wyciskać?  

Nie zaleca się wyciskania zaskórników, ponieważ może to prowadzić do podrażnień, zakażeń i pozostawienia blizn. 

Czy można wycisnąć zaskórniki zamknięte?  

Wyciskanie zaskórników zamkniętych (białych kropek) jest trudne i niewskazane, gdyż może prowadzić do uszkodzenia skóry i zakażeń. 

Co się dzieje, gdy wyciskasz zaskórnik?  

Wyciskanie zaskórników może prowadzić do uszkodzenia tkanki skórnej, zwiększenia stanu zapalnego, rozprzestrzeniania bakterii i ryzyka bliznowacenia. 

Czy zaskórniki same znikną?  

Zaskórniki mogą zniknąć samoistnie, jeśli skóra zostanie właściwie oczyszczona i pielęgnowana, jednak proces ten może trwać długo. 

Czym się różnią wągry od zaskórników?  

Wągry to rodzaj zaskórników otwartych, które charakteryzują się ciemnym kolorem na powierzchni, spowodowanym utlenianiem się sebum i martwych komórek na powietrzu. Zaskórniki mogą być zarówno otwarte (wągry), jak i zamknięte (białe kropki).