Izotretynoina. Jak działa i kiedy jest przepisywana? 

Jak działa izotretynoina? 

Izotretynoina to syntetyczna pochodna witaminy A. Reguluje aktywność gruczołów łojowych i zmniejsza ich wielkość, czyli powoduje tak zwaną inwolucję. Gruczoły produkują sebum – tłustą substancję chroniącą skórę. Sebum wydzielane w nadmiarze zapycha pory, z których tworzą się zaskórniki, a to prowadzi do stanów zapalnych – to jest mechanizm powstawania trądziku. W jaki sposób izotretynoina przyczynia się do poprawy stanu cery? Dokładny mechanizm jej działania nie został wyjaśniony, natomiast wiadomo, że podczas jej stosowania dochodzi do: 

• zmniejszenia wytwarzania sebum – skóra staje się mniej podatna na przetłuszczanie, pory nie są tak często zatykane i zmiany trądzikowe ustępują; 
• działania przeciwzapalnego – zmniejsza się zaczerwienienie i obrzęk skóry, co prowadzi do szybszego ustąpienia zmian trądzikowych; 
• zapobiegania tworzeniu się zaskórników – izotretynoina wpływa na komórki naskórka, zmniejsza nadmierne rogowacenie i zapobiega tworzeniu się zaskórników. 

Wykazuje także słabe działanie przeciwnowotworowe. 

Pochodna witaminy A wywiera silne działanie na organizm, przez co jej skuteczność jest bardzo wysoka, ale należy mieć na uwadze, że terapia musi być prowadzona ostrożnie i pod okiem lekarza dermatologa, szczególnie z uwagi na działania niepożądane. 

Kiedy izotretynoina jest przepisywana? Wskazania 

Izotretynoina jest stosowana głównie w leczeniu trądziku o ciężkim przebiegu, szczególnie wtedy, gdy inne metody leczenia zawiodły. Wskazaniami do jej zastosowania są najczęściej: 

• trądzik torbielowaty i trądzik grudkowo-krostkowy – te odmiany charakteryzują się ciężkim przebiegiem, powodują blizny oraz głębokie stany zapalne; w takich przypadkach izotretynoina jest skuteczna i potrafi zahamować rozwój wyprysków; 
• trądzik oporny na inne terapie – kiedy trądzik nie reaguje na tradycyjne leczenie: antybiotyki i preparaty na skórę, izotretynoina często okazuje się skutecznym środkiem; 
• trądzik o nasilonym przebiegu u dorosłych – dermatolog może rozważyć leczenie izotretynoiną dorosłych pacjentów z trądzikiem hormonalnym lub przewlekłym, szczególnie jeśli inne terapie nie przyniosły oczekiwanych efektów. 

Doustna izotretynoina znajduje również zastosowanie w leczeniu wybranych schorzeń dermatologicznych innych niż trądzik. Korzystne działanie, zarówno jako monoterapia, jak i w połączeniu z innymi lekami, odnotowano u pacjentów z ziarniniakiem obrączkowatym, łuszczycą oraz łupieżem czerwonym mieszkowym. 

Decyzję o przepisaniu preparatu podejmuje lekarz po analizie indywidualnego stanu zdrowia pacjenta i historii choroby.  

Jakie są zalety terapii izotretynoiną? 

Terapia izotretynoiną jest jedną z najskuteczniejszych metod leczenia trądziku. Lek cechuje się bardzo dużą skutecznością, która dla wielu osób stanowi jedyną metodę leczenia prowadzącą do trwałej remisji trądziku. W wielu przypadkach zmniejsza nasilenie trądziku o ponad 90%, a czasem prowadzi do całkowitego ustąpienia objawów. Dodatkowo działanie przeciwzapalne i antybakteryjne zmniejsza ryzyko powstawania trudnych do usunięcia blizn oraz łagodzi przebarwienia. Po zakończeniu leczenia u wielu pacjentów następuje trwała poprawa kondycji skóry, co sprawia, że trądzik nie powraca z taką intensywnością jak przed terapią. 

Izotretynoina występuje pod różnymi nazwami handlowymi, zależnie od kraju i producenta. Popularne marki tego leku to m.in.: Roaccutane, Izotek, Curacné oraz Aknenormin. Choć wszystkie preparaty zawierają tę samą substancję czynną, mogą różnić się dawkowaniem, składnikami pomocniczymi i dostępnymi formami. Należy jednak pamiętać, że pomimo korzyści izotretynoina nie jest lekiem pozbawionym skutków ubocznych i wymaga stosowania pod kontrolą specjalisty. 

Potencjalne skutki uboczne stosowania izotretynoiny 

Izotretynoina jest lekiem o silnym działaniu i może powodować szereg działań niepożądanych. Do najczęstszych należą: 

• wysuszenie skóry i błon śluzowych – podczas terapii konieczne jest stosowanie kremów nawilżających i ochronnych z SPF. Wysuszenie może obejmować usta, nos oraz okolice oczu, dlatego nie należy nakładać leku miejscowo w razie uczulenia na którykolwiek składnik. Trzeba unikać kontaktu preparatu z oczami, ustami i błonami śluzowymi, nie aplikować go na skórę podrażnioną lub uszkodzoną. Zaleca się unikanie ekspozycji na promieniowanie UV; 
• podrażnienia skóry – u niektórych pacjentów mogą wystąpić zaczerwienienia, pieczenie i nadwrażliwość skóry; 
• problemy z wątrobą – izotretynoina może wpływać na pracę wątroby, dlatego podczas kuracji konieczne są regularne badania krwi i monitorowanie poziomu enzymów wątrobowych. 

Z uwagi na skutki uboczne izotretynoina jest przepisywana tylko po dokładnym zbadaniu i przeanalizowaniu stanu zdrowia pacjenta. Ważne jest regularne monitorowanie zdrowia przez lekarza podczas całej kuracji. 

Kiedy izotretynoina nie jest wskazana? 

Izotretynoina nie jest dla wszystkich pacjentów. Istnieje kilka sytuacji, w których ten lek jest niewskazany. Należą do nich m.in.: ciąża i karmienie piersią, hiperwitaminoza A, choroby wątroby, zaburzenia psychiczne czy jednoczesne stosowanie antybiotyków tetracyklinowych. Przed rozpoczęciem kuracji lekarz przeprowadza wywiad chorobowy i zleca badania, aby ocenić ogólny stan zdrowia i wykryć ewentualne przeciwwskazania. 

Jakie badania wykonuje się przed rozpoczęciem leczenia izotretynoiną? 

Przed rozpoczęciem terapii izotretynoiną lekarz zleca badania, aby upewnić się, że pacjent jest w odpowiednim stanie zdrowia do podjęcia tego leczenia. Do najważniejszych badań należą: 

• badania krwi – ocena poziomu enzymów wątrobowych, cholesterolu i trójglicerydów; 
• testy ciążowe – kobiety w wieku rozrodczym wykonują testy ciążowe przed rozpoczęciem leczenia oraz regularnie podczas terapii; 
• wywiad chorobowy – lekarz wypytuje pacjenta o jego aktualny stan zdrowia i przyjmowane leki, aby wykryć potencjalne przeciwwskazania. 

Regularne badania kontrolne są konieczne podczas kuracji, ponieważ należy kontrolować funkcjonowanie narządów i dostosować dawki leku. 

Izotretynoina to skuteczny, ale trudny lek, stosowany głównie w leczeniu ciężkiego trądziku. Zmniejsza wydzielanie sebum, stan zapalny i zapobiega zaskórnikom. Przynosi efekty, gdy inne terapie zawodzą. Przed rozpoczęciem leczenia niezbędna jest konsultacja z dermatologiem, a leczenie powinno być przez lekarza monitorowane. Terapia izotretynoiną może stanowić przełom w leczeniu osób zmagających się z ciężkimi postaciami trądziku, jednak przed jej rozpoczęciem warto w pełni poznać korzyści oraz ryzyko. 

Źródła: 

• A. Gałek, Działania niepożądane oraz toksyczność terapii izotretynoiną w problemach skórnych, Kraków 2023. 
• Ł. Matusiak, J. Szepietowski, Izotretynoina w trądziku-schematy dawkowania w aspektach skuteczności, interakcji, tolerancji, bezpieczeństwa oraz kosztów terapii, Clinical Dermatology / Dermatologia Kliniczna 2011, t. 13, nr 3. 
• S. Chu, L. Michelle, C. Ekelem, C.T. Sung, N. Rojek, N.A. Mesinkovska, Oral isotretinoin for the treatment of dermatologic conditions other than acne: a systematic review and discussion of future directions, Archives of dermatological research 2021, nr 313, s. 391–430.