Nadmierne rogowacenie skóry, czyli hiperkeratoza – co to znaczy?
Hiperkeratoza, czyli nadmierne rogowacenie skóry, to zbyt duże zgrubienie wierzchniej warstwy naskórka (warstwy rogowej). Prowadzi to do zaburzenia funkcji skóry, pogorszenia jej kondycji, dyskomfortu i dalszych niekorzystnych oraz trudnych w leczeniu zmian skórnych. Jest także defektem estetycznym.
Wierzchnia część naskórka to tzw. warstwa rogowa. Składa się z martwych komórek wypełnionych keratyną, które wędrują z niżej umieszczonych warstw naskórka w procesie keratynizacji. To nasz płaszcz ochronny. Warstwa rogowa chroni skórę przed utratą wilgoci, czynnikami zewnętrznymi oraz wnikaniem drobnoustrojów.
Z czasem warstwa rogowa ulega złuszczeniu, a miejsce usuniętych w ten sposób komórek zajmują nowe. To rogowacenie skóry – naturalny proces. Jeśli przebiega poprawnie, cieszysz się promienną i zdrową skórą, która sprawnie przyjmuje składniki z kosmetyków, utrzymuje wilgoć, jest miękka i gładka. Jeśli jednak złuszczenie nie następuje dość szybko, martwe komórki się gromadzą, a warstwa rogowa się pogrubia i twardnieje. Wówczas masz do czynienia z nadmiernym rogowaceniem skóry, czyli hiperkeratozą.
Objawy hiperkeratozy
Nadmiernemu rogowaceniu skóry towarzyszą objawy takie jak:
- chropowata skóra
- suchy i szorstki naskórek
- łuszczący się obumarły naskórek
- zgrubiała skóra, może być o zmienionej barwie (biaława, pomarańczowa, ciemniejsza od reszty ciała – zależnie od typu skóry, obszaru i nasilenia objawu) – to objaw typowy dla rogowacenia nabytego
- stała „gęsia skórka” – grudki na owłosionej skórze, często zaczerwienione (rogowacenie okołomieszkowe)
- swędzenie i pieczenie
- podatność na podrażnienia i urazy
- matowienie skóry
- utrata sprężystości i elastyczności
- pęknięcia, szczególnie na piętach oraz między palcami.
Na dalszych etapach zaniedbane nadmierne rogowacenie skóry prowadzi m.in. do powstawania modzeli i nagniotków, a także pęknięć. Te ostatnie mogą nieść poważne konsekwencje zdrowotne, dlatego warto zatroszczyć się o kondycję nadmiernie rogowaciejącej skóry, gdy tylko zaobserwujesz pierwsze symptomy.
Wyróżnia się kilka typów nadmiernego rogowacenia skóry. Ich przyczyny oraz charakterystyczne objawy omawiamy dalej.
Przyczyny nadmiernego rogowacenia skóry
Najczęściej powodem nadmiernego rogowacenia skóry jest niewłaściwa pielęgnacja. Błędy, które mogą przyczyniać się do hiperkeratozy, to:
- Zbyt częsty peeling, który zaburza harmonię naturalnych procesów odnowy skóry (w szczególności peelingi mechaniczne).
- Brak nawilżenia – nie pomijaj kremów ani balsamów.
- Zbyt długie i zbyt częste kąpiele, a także moczenie stóp w misce.
- Gorąca woda jest dodatkowym czynnikiem sprzyjającym nadmiernemu rogowaceniu skóry.
- Nieprawidłowo dobrana pielęgnacja.
- Stosowanie preparatów ze składnikami o właściwościach wysuszających skórę.
- Dieta uboga w witaminę A.
Do nadmiernego rogowacenia skóry mogą też przyczyniać się praca, styl życia oraz ubierania się, a nawet hobby, jeśli wiążą się z poniższymi czynnikami:
- długie stanie,
- niedopasowane buty,
- częsty ucisk i tarcie o ciało,
- kontakt z wysuszającymi chemikaliami,
- długie i powtarzalne czynności z wykorzystaniem narzędzi mających kontakt z ciałem albo wymagające stałego noszenia akcesoriów ochronnych.
Przykładem tego ostatniego może być stwardnienie skóry na opuszkach palców typowe dla osób grających na instrumentach strunowych – zrogowaciała warstwa chroni przed uszkodzeniem pod wpływem nacisku na metalową strunę.
Hiperkeratoza może mieć również podłoże hormonalne (np. pojawia się przy niedoczynności tarczycy albo insulinooporności), a także towarzyszyć chorobom autoimmunologicznym i stanom zapalnym (atopowe zapalenie skóry, reumatoidalne zapalenie stawów) oraz schorzeniom ogólnoustrojowym (jak cukrzyca). Nadmierne rogowacenie skóry pojawia się też w przebiegu dermatoz (np. przy łuszczycy i atopowym zapaleniu skóry).
Borykasz się ze skórą atopową? Te poradniki mogą Ci pomóc:
Rogowacenie wrodzone i nabyte – przyczyny, charakterystyka
Hiperkeratoza może mieć podłoże genetyczne albo wynikać z czynników zewnętrznych.
- W przypadku nadmiernego rogowacenia dziedziczonego występuje większa skłonność do przesuszania się skóry oraz gromadzenia się martwych komórek w warstwie rogowej. Jeśli w Twojej rodzinie pojawia się hiperkeratoza, szczególnie ważna jest prawidłowa i regularna pielęgnacja, a także ochrona skóry przed czynnikami, które mogą pogarszać jej kondycję.
- Rogowacenie nabyte ma swoje źródło w uciskach, urazach oraz błędach pielęgnacyjnych, np. niedostatecznym nawilżaniu.
Oznacza to, że nadmierne rogowacenie skóry może dotyczyć każdego. Dobra wiadomość jest taka, że można mu skutecznie zapobiegać i przywrócić skórze miękkość, gładkość oraz blask.
Rogowacenie okołomieszkowe – przyczyny i objawy
Szczególnym typem hiperkeratozy, a przy tym najczęściej występującym, jest rogowacenie okołomieszkowe (keratosis pilaris). Na jakimś etapie życia dotyka ono niemal każdego – zmaga się z nim nawet 80% nastolatków i ok. 40% osób dorosłych.
Rogowacenie okołomieszkowe zalicza się do chorób skóry. Najczęściej ma łagodny przebieg. Objawia się „gęsią skórką”, która występuje stale niezależnie od ekspozycji na chłód. Drobne ziarniste grudki w skupiskach w miejscu owłosionej skóry, przy ujściach mieszków włosowych, bywają zaczerwienione, mogą też być swędzące albo piekące. Towarzyszą temu suchość i matowość skóry albo jej łuszczenie się. Skóra w miejscu objętym rogowaceniem mieszkowym jest chropowata.
Przyczyną rogowacenia okołomieszkowego jest nadmierne gromadzenie się keratynowych komórek warstwy rogowej w ujściach mieszków włosowych i blokowanie ich. Utrudnia to prawidłowe złuszczanie się skóry.
>>Czytaj też: Wskazania do stosowania izotretynoiny
Rodzaje nadmiernego rogowacenia skóry – tabela
| Rodzaj nadmiernego rogowacenia skóry | Charakterystyka | Główne przyczyny | Typowe objawy | Najczęstsze miejsca występowania |
| Rogowacenie wrodzone (dziedziczne) | Uwarunkowane genetycznie, związane z zaburzeniami naturalnego procesu złuszczania naskórka | Predyspozycje rodzinne, skłonność do przesuszania skóry i gromadzenia martwych komórek | Suchość skóry, skłonność do zgrubień i szorstkości, nawracające objawy | Może dotyczyć całego ciała, zależnie od indywidualnych predyspozycji |
| Rogowacenie nabyte | Najczęściej spotykana postać hiperkeratozy, związana z czynnikami zewnętrznymi | Ucisk, tarcie, urazy, błędy pielęgnacyjne, brak nawilżania, długie kąpiele, gorąca woda | Zgrubiała, twarda skóra, zmiana koloru (biaława, żółtawa, ciemniejsza), szorstkość | Stopy (pięty), dłonie, łokcie, kolana, kostki |
| Rogowacenie okołomieszkowe (keratosis pilaris) | Choroba skóry związana z mieszkami włosowymi, bardzo częsta i zwykle łagodna | Nadmierne gromadzenie keratyny w ujściach mieszków włosowych, czynniki genetyczne | „Gęsia skórka”, drobne grudki (często zaczerwienione), chropowatość, suchość, czasem świąd lub pieczenie | Ramiona, uda, łydki, pośladki, policzki, brwi |
| Rogowacenie zwykłe (zgrubieniowe) | Miejscowe pogrubienie warstwy rogowej jako reakcja obronna skóry | Długotrwały ucisk, tarcie, niewygodne obuwie, powtarzalne czynności manualne | Twarda, gruba skóra, modzele, nagniotki, pęknięcia | Pięty, miejsca ucisku obuwia, dłonie, okolice paznokci |
| Hiperkeratoza towarzysząca chorobom | Występuje jako objaw lub skutek innych schorzeń | Zaburzenia hormonalne (np. niedoczynność tarczycy, insulinooporność), choroby autoimmunologiczne, dermatozy (łuszczyca, AZS), cukrzyca | Sucha, łuszcząca się, matowa skóra, zgrubienia, obniżona elastyczność | Zależnie od choroby – twarz, ciało, kończyny |
Gdzie występuje nadmierne rogowacenie i jaką postać przybiera?
Miejsce występowania hiperkeratozy zależy od jej rodzaju. Rogowacenie okołomieszkowe, czyli wyżej opisane grudki, dotyczy owłosionych partii ciała i może pojawiać się m.in. w następujących rejonach ciała:
- ramiona i przedramiona
- łydki i uda
- pośladki
- policzki, brwi.
Nadmierne rogowacenie skóry w postaci zgrubienia skóry (określane jako rogowacenie zwykłe) pojawia się najczęściej:
- na stopach – piętach oraz w miejscu ucisku obuwia, wokół paznokci
- na kolanach, łokciach i kostkach
- na dłoniach – po wewnętrznej stronie pod wpływem ucisku, po zewnętrznej stronie i między palcami za sprawą przesuszenia.
Łuszcząca się, sucha, matowa i pozbawiona elastyczności skóra może pojawić się wszędzie – na twarzy i całym ciele.
Czy nieleczona hiperkeratoza jest groźna?
Samo nadmierne rogowacenie nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, ale powoduje dyskomfort i zaburza funkcjonowanie skóry, która odpowiada m.in. za ochronę organizmu przed wnikaniem drobnoustrojów. Dlatego warto dbać o jej dobrą kondycję i przeciwdziałać hiperkeratozie. Nieleczone nadmierne rogowacenie skóry prowadzi do poważniejszych konsekwencji. Mogą to być:
- Nagniotki, których pozbycie się jest znacznie trudniejsze niż walka z hiperkeratozą, a niekiedy wiążą się ze znacznym bólem.
- Pęknięcia skóry, które mogą stać się przyczyną zakażeń, utrudniają funkcjonowanie i bolą.
- Modzele – to silnie utrwalone przez powtarzalny ucisk nagniotki, wewnątrz których znajduje się twardy czop rogowy. Mają żółtawy odcień. Powodują dyskomfort, a w razie pęknięcia ból. Duże i zaniedbane modzele mogą wymagać interwencji chirurgicznej.
Co pomaga na zrogowaciałą skórę?
Podstawę pielęgnacji skóry nadmiernie zrogowaciałej stanowi połączenie łagodnego złuszczania i zmiękczania skóry, a także nawilżanie i wzmacnianie bariery hydrolipidowej Pomocne są tu:
- regularnie stosowane peelingi enzymatyczne i kwasowe
- środki myjące zawierające łagodne składniki złuszczające, np. kwas salicylowy
- kremy i balsamy z ceramidami
- preparaty zmiękczające do szczególnie twardej skóry np. na stopach, łokciach, kolanach – np. z mocznikiem.
Poznaj najważniejsze kwasy kosmetyczne: AHA, BHA i PHA.
Twoimi sprzymierzeńcami w walce z chropowatą skórą są także kosmetyki zawierające kwas hialuronowy (dla nawilżenia) oraz niacynamid (dla złagodzenia stanów zapalnych). Warto wzbogacić dietę w produkty zawierające witaminę A, aby zadziałać „od środka”.
Uzupełnieniem pielęgnacji będzie łagodne traktowanie skóry – krótsze kąpiele w wodzie ciepłej, ale nie gorącej, osuszanie miękkim ręcznikiem bez pocierania skóry.
Jeśli problem nie mija mimo prawidłowej pielęgnacji, skonsultuj się z dermatologiem.
Najczęściej zadawane pytanie o nadmierne rogowacenie skóry (hiperkeratozę) – FAQ
Masz pytania o nadmierne rogowacenie skóry? My mamy odpowiedzi.
Co to jest rogowacenie skóry?
Rogowacenie skóry to naturalny proces wymiany komórek skóry w jej wierzchniej warstwie. Martwe komórki zbierają się na powierzchni i złuszczają, a ich miejsce zajmują kolejne.
Na czym polega nadmierne rogowacenie skóry?
Nadmierne rogowacenie skóry (hiperkeratoza) to stan, w którym martwe komórki naskórka, zamiast się złuszczać, gromadzą się w warstwie rogowej skóry, przez co staje się ona zgrubiała, a jej funkcje są zaburzone.
Jakie są objawy hiperkeratozy?
Do objawów hiperkeratozy zaliczają się: sucha, matowa i mało elastyczna skóra, widoczne łuszczenie się skóry, zgrubienie i twardość skóry, chropowatość, grudki (mogą być zaczerwienione) na owłosionej skórze, a niekiedy też swędzenie i pieczenie skóry.
Co pomaga na zrogowaciałą skórę?
Na zrogowaciałą skórę pomaga regularne łagodne złuszczanie – peelingi chemiczne, a także zmiękczanie i nawilżanie. Zaleca się unikanie: długich kąpieli, moczenia stóp, gorącej wody.
Czy hiperkeratoza jest groźna dla zdrowia?
Nie, ale może prowadzić do groźniejszych problemów skórnych, jak nagniotki, modzele i pękanie skóry.
Źródła:
- Hiperkeratoza, czyli nadmierne rogowacenie naskórka. Przyczyny i skuteczna terapia., Laser DeLux®, dostęp: http://laserdelux.pl/hiperkeratoza-czyli-nadmierne-rogowacenie-naskorka/
- Hiperkeratoza: przyczyny, skutki i rozwiązania, Eau Thermale Avène, dostęp: https://www.eau-thermale-avene.pl/a/hiperkeratoza
- Nadmierne rogowacenie, Drogeria Olmed, dostęp: https://www.drogeriaolmed.pl/kategoria/nadmierne-rogowacenie,2972.html
- Rogowacenie okołomieszkowe (keratosis pilaris) – przyczyny i pielęgnacja skóry, BasicLab, dostęp: https://basiclab.shop/pl/blog/rogowacenie-okolomieszkowe-keratosis-pilaris-przyczyny-i-pielegnacja-skory-1701776576
- Rogowacenie okołomieszkowe – przyczyny powstania i metody leczenia, Cetaphil, dostęp: https://www.cetaphil.pl/porady-pielegnacyjne/rogowacenie-skory-na-czym-polega.html
- Rogowacenie okołomieszkowe, La Roche-Posay, dostęp: https://www.laroche-posay.pl/article/rogowacenie-okolomieszkowe
- Rogowacenie skóry – przyczyny, objawy, pielęgnacja skóry, Mixa, dostęp: https://www.mixa.pl/porady/rogowacenie-skory-przyczyny-objawy-pielegnacja-skory
- Rogowacenie skóry – co to jest i jak zapobiegać?, Klinika OT.CO, dostęp: https://klinikaotco.pl/problem/rogowacenie-skory/
- Warstwa rogowa naskórka, Wikipedia, wolna encyklopedia, dostęp: https://pl.wikipedia.org/wiki/Warstwa_rogowa_nask%C3%B3rka
- Warstwa rogowa naskórka – jaką pełni rolę?, Blog BANDI, dostęp: https://www.bandi.pl/blog/warstwa-rogowa-naskorka-jaka-pelni-role/
