Skąd biorą się te nazwy na końcu INCI?
Limonene, Linalool, Geraniol i Citral to naturalnie występujące terpeny i terpenoidy – związki chemiczne, które rośliny same wytwarzają. Limonene znajdziemy we wszystkich olejkach z łupin cytrusów (pomarańcza, cytryna), Linalool jest dominującym składnikiem olejku lawendowego (25–45% frakcji lotnej), Geraniol pochodzi z olejku różanego i geranium, a Citral to charakterystyczny, cytrynowy aldehyd obecny w trawie cytrynowej i olejku różanym [2].
Innymi słowy: jeśli kosmetyk zawiera naturalny olejek eteryczny z lawendy, cytrusów czy róży, te nazwy pojawią się na etykiecie niemal automatycznie – nie dlatego, że producent coś dodał sztucznie, tylko dlatego, że sam olejek eteryczny się z nich składa.
Dlaczego producent musi je wymienić?
Unijne rozporządzenie kosmetyczne (WE) 1223/2009 nakłada obowiązek osobnego wymienienia na etykiecie substancji zapachowych o udokumentowanym potencjale uczulającym, jeśli przekraczają próg 0,001% w produktach niespłukiwanych (kremy, serum) i 0,01% w produktach spłukiwanych (szampony, żele pod prysznic) [1][3].
Od 2023 roku obowiązuje rozporządzenie (UE) 2023/1545, które rozszerzyło listę takich substancji w załączniku III z 26 do ponad 80 pozycji – dodając 56 nowych alergenów zapachowych na podstawie opinii naukowych SCCS [1][3]. Nowe zasady oznaczania zaczynają obowiązywać dla produktów wprowadzanych po raz pierwszy do obrotu od 31 lipca 2026 roku, a produkty oznakowane według starych zasad będą mogły pozostać na półkach sklepowych do 31 lipca 2028 roku [1][3]. To zmiana czysto informacyjna – nie wymaga zmiany receptur kosmetyków, tylko dokładniejszego opisania tego, co już w nich jest.

Parfum, czyli jedno słowo i cała kompozycja
Zgodnie z artykułem 19 ust. 1 lit. g) rozporządzenia (WE) 1223/2009, kompozycja zapachowa może być zadeklarowana na etykiecie jednym słowem: „Parfum” (lub „Aroma”) – i ten jeden wpis może reprezentować mieszaninę złożoną nawet ze stu kilkudziesięciu różnych związków chemicznych, chroniąc recepturę producenta jako tajemnicę handlową [4]. To ogólne oznaczenie nie zwalnia jednak z obowiązku osobnego wymienienia konkretnych alergenów zapachowych powyżej progu – dlatego na etykiecie możemy jednocześnie zobaczyć „Parfum” i osobno „Linalool”, „Limonene” czy „Geraniol” [4]. Te dwie informacje się nie wykluczają – to po prostu dwa różne wymogi tego samego rozporządzenia.
Kompozycja zapachowa a olejek eteryczny
Olejek eteryczny to nie pojedynczy związek chemiczny, tylko złożona mieszanina dziesiątek substancji lotnych wytwarzanych przez roślinę – i to właśnie dlatego jeden naturalny składnik może „odpalić” kilka pozycji na liście alergenów zapachowych naraz [2]. Tu dochodzimy do zdania, które powinno wybrzmieć jasno: naturalny nie znaczy hipoalergiczny. Olejki eteryczne są dobrze udokumentowaną przyczyną alergicznego kontaktowego zapalenia skóry – reakcji typu opóźnionego, diagnozowanej standardowo testami płatkowymi, w których pozytywny wynik na tzw. Fragrance Mix I daje większość reagujących osób [5][6]. „Hipoalergiczny” to zresztą termin marketingowy, niepodlegający żadnej regulacji prawnej i niegwarantujący braku alergenów w składzie.
Kiedy naprawdę trzeba unikać zapachów?
- Skóra atopowa (AZS) – zapach to jedna z najczęstszych przyczyn alergii kontaktowej u pacjentów z atopowym zapaleniem skóry, obok konserwantów [7].
- Cera wyjątkowo wrażliwa, z historią reakcji na kosmetyki zapachowe – warto wybierać produkty oznaczone jako „fragrance-free”, a nie tylko „unscented” (bez zapachu wyczuwalnego), bo to drugie określenie czasem oznacza dodanie substancji maskujących zapach składników aktywnych [7].
- Dzieci ze skłonnością do alergii – pediatryczne wytyczne dermatologiczne zalecają rodzicom unikanie produktów z dodatkiem zapachu, barwników i olejków eterycznych, bo zapach jest jedną z dziesięciu najczęstszych przyczyn alergii kontaktowej skóry u dzieci [7].
Jedno zdanie do zapamiętania: Limonene, Linalool i Geraniol na etykiecie to sygnał, że kosmetyk zawiera naturalny olejek eteryczny – a nie dowód na to, że producent coś dosypał do „czystej” receptury.
FAQ Limonene, Linalool i Geraniol
Czy Limonene, Linalool i Geraniol to szkodliwe substancje chemiczne?
Nie – to naturalnie występujące związki, składniki olejków eterycznych (cytrusowego, lawendowego, różanego). Ich obecność na etykiecie oznacza, że producent zastosował naturalny olejek eteryczny, a nie że dodał coś syntetycznego.
Dlaczego te nazwy pojawiają się osobno, skoro w składzie jest już „Parfum”?
Bo prawo unijne wymaga osobnego wymienienia konkretnych substancji zapachowych o znanym potencjale uczulającym powyżej progu 0,001% (produkty niespłukiwane) lub 0,01% (produkty spłukiwane), niezależnie od ogólnego wpisu „Parfum” obejmującego całą kompozycję zapachową.
Co się zmienia w oznaczaniu alergenów zapachowych od 2026 roku?
Rozporządzenie (UE) 2023/1545 rozszerzyło unijną listę alergenów zapachowych z 26 do ponad 80 substancji. Nowe zasady etykietowania obowiązują dla produktów wprowadzanych do obrotu po raz pierwszy od 31 lipca 2026 roku, a produkty ze starym oznakowaniem mogą zostać na półkach do 31 lipca 2028 roku.
Czy naturalne kosmetyki z olejkami eterycznymi są bezpieczniejsze niż te z syntetycznym zapachem?
Niekoniecznie – naturalne olejki eteryczne są dobrze udokumentowaną przyczyną alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. „Naturalny” nie jest równoznaczny z „hipoalergiczny”, a to drugie określenie i tak nie ma prawnej definicji.
Kto powinien unikać kosmetyków z zapachem?
Przede wszystkim osoby ze skórą atopową (AZS), z historią alergii kontaktowych na kosmetyki oraz dzieci ze skłonnością do alergii – w tych przypadkach dermatolodzy zalecają wybór produktów oznaczonych jako „fragrance-free”.
Bibliografia
- EUR-Lex, Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1545: eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/1545/oj/eng
- DermNet NZ, Allergic contact dermatitis to essential oils: dermnetnz.org/topics/allergic-contact-dermatitis-to-essential-oils
- Komisja Europejska, opinia SCCS ws. alergenów zapachowych: ec.europa.eu/health/scientific_committees/consumer_safety/docs/sccs_o_073.pdf
- UL Solutions, EU Amends Cosmetics Regulation Regarding Fragrance Allergens: ul.com/news/eu-amends-cosmetics-regulation-regarding-fragrance-allergens
- Uter W. i in., Contact allergy to essential oils, Contact Dermatitis (2010), PubMed: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20946456/
- DermNet NZ, jw. — sekcja o teście płatkowym i Fragrance Mix I
- Contemporary Pediatrics, dr John Browning, How Fragrance Plays a Role in Atopic Dermatitis Treatments: contemporarypediatrics.com/view/how-fragrance-plays-a-role-in-atopic-dermatitis-treatments-with-john-browning-md