Butylphenyl Methylpropional, znany również jako Lilial, jest syntetycznym związkiem chemicznym używanym jako składnik zapachowy w kosmetykach i produktach pielęgnacyjnych.
Mentol to organiczny związek występujący naturalnie w olejku miętowym, używany w kosmetykach dla swojego chłodzącego efektu, zapachu oraz właściwości odświeżających.
Eugenol to naturalny związek chemiczny klasyfikowany jako fenol, znajdowany w olejkach eterycznych wielu roślin, w tym goździków, cynamonu, bazylii i niektórych rodzajów cytrusów.
Geraniol to naturalnie występujący alkohol monoterpenowy, który jest jednym z głównych składników olejków eterycznych w wielu roślinach, takich jak róża, geranium i citronella. Jest ceniony w przemyśle kosmetycznym za swój przyjemny, kwiatowy zapach.
Werbena posiada właściwości antyseptyczne, przeciwzapalne oraz antyoksydacyjne. Jest również ceniona za swoje działanie odświeżające i energetyzujące.
Aldehydy to grupa organicznych związków chemicznych, które charakteryzują się obecnością grupy funkcyjnej -CHO. W kosmetykach są często używane jako składniki zapachowe, nadające produkcie charakterystyczny, często świeży i czysty zapach.
Olejek lawendowy, pozyskiwany z kwiatów Lavandula angustifolia, jest ceniony w kosmetyce za swoje właściwości relaksujące, przeciwzapalne, antyseptyczne oraz za zdolność do przyspieszenia gojenia skóry.
Olejki eteryczne pozyskiwane z owoców cytrusowych, takich jak pomarańcze, cytryny, limonki, grejpfruty i bergamotki. Znane z silnych właściwości antyoksydacyjnych, antyseptycznych i odświeżających.
Gardenia to ekstrakt pozyskiwany z kwiatów gardenii, rośliny znanej z jasnych, intensywnie pachnących kwiatów. W kosmetyce stosowany jest głównie ze względu na swoje właściwości aromatyczne, ale również za działanie nawilżające i antyoksydacyjne.
Olejek różany to esencjonalny olejek otrzymywany z płatków róż, szczególnie cennych ze względu na ich właściwości pielęgnacyjne, zapachowe i terapeutyczne.
Aldehydy to grupa organicznych związków chemicznych, które charakteryzują się obecnością grupy funkcyjnej -CHO. W kosmetykach są często używane jako składniki zapachowe, nadające produkcie charakterystyczny, często świeży i czysty zapach.
Najważniejsze w skrócie: Kompozycje zapachowe (INCI: Parfum, Fragrance lub Aroma) to mieszaniny od kilkunastu do kilkuset związków zapachowych — naturalnych olejków eterycznych i syntetycznych aromatów — odpowiedzialnych za zapach produktu. Od 31 lipca 2026 roku w UE obowiązuje rozporządzenie (UE) 2023/1545, które rozszerza listę alergenów zapachowych wymagających indywidualnego oznakowania na etykiecie z 26 do 82 substancji, gdy przekraczają 0,001% w produktach niespłukiwanych lub 0,01% w spłukiwanych. To największa zmiana w regulacji zapachów kosmetycznych od ponad dwóch dekad, obejmująca również składniki naturalne, np. olejek lawendowy czy z drzewa herbacianego.
Słowo „Parfum” (lub „Fragrance” w nomenklaturze anglojęzycznej, „Aroma” w produktach spożywczych i niektórych kosmetykach do ust) na liście INCI oznacza gotową kompozycję zapachową, a nie pojedynczy związek chemiczny. Producent nie musi wymieniać jej pełnego składu — traktowany jest jako tajemnica handlowa (know-how), podobnie jak w przemyśle perfumeryjnym. Wyjątkiem są substancje uznane za istotne alergeny kontaktowe, które prawo wymaga wypisać osobno na etykiecie, niezależnie od tego, że wchodzą w skład kompozycji zapachowej.
Przez ponad dwie dekady obowiązywała lista 26 alergenów zapachowych — m.in. linalol, limonen, eugenol, aldehyd cynamonowy, geraniol i cytral — które musiały być wskazane w składzie po przekroczeniu określonego progu stężenia. Rozporządzenie (UE) 2023/1545 rozszerza tę listę o 56 dodatkowych substancji jednoznacznie wywołujących reakcje alergiczne u ludzi, w tym wiele składników pochodzenia naturalnego, takich jak olejek z lawendy, drzewa herbacianego czy ylang-ylang. To istotna zmiana percepcji: naturalność olejku eterycznego nie oznacza niższego potencjału alergizującego — wręcz przeciwnie, olejki naturalne zawierają dziesiątki związków zapachowych, z których część figuruje teraz na liście substancji wymagających oznakowania.
Reakcje kontaktowe na kompozycje zapachowe to jedna z najczęstszych przyczyn alergii kosmetycznej, obok konserwantów. Dlatego na rynku funkcjonują dwa odrębne określenia, które łatwo pomylić: „fragrance-free” (bezzapachowy) oznacza produkt bez jakiejkolwiek kompozycji zapachowej, natomiast „unscented” (bez wyczuwalnego zapachu) często zawiera niewielką ilość parfum dodanego właśnie po to, by zamaskować naturalny zapach surowców bazowych. Dla osób z alergią kontaktową lub skórą atopową istotne jest sprawdzenie pełnej listy INCI, nie tylko deklaracji na froncie opakowania.
Kompozycje zapachowe nie mają funkcji pielęgnacyjnej — nie wpływają na nawilżenie, barierę skórną czy produkcję sebum. Ich rola jest wyłącznie sensoryczna, choć w niektórych formułach niewielkie stężenia olejków eterycznych (np. olejek z drzewa herbacianego o właściwościach antybakteryjnych) mogą wnosić działanie dodatkowe — wtedy jednak surowiec powinien być wymieniony osobno na liście INCI jako składnik funkcjonalny, a nie skryty w ogólnym „Parfum”.
To gotowa kompozycja zapachowa, złożona z kilkunastu do kilkuset związków — naturalnych i syntetycznych — której pełny skład producent traktuje jako tajemnicę handlową. Prawo wymaga jednak osobnego wskazania na etykiecie substancji uznanych za istotne alergeny kontaktowe, niezależnie od ich obecności w kompozycji.
„Fragrance-free” (bezzapachowy) nie zawiera żadnej kompozycji zapachowej. „Unscented” (bez wyczuwalnego zapachu) często zawiera niewielką ilość parfum dodanego specjalnie po to, by zneutralizować naturalny zapach surowców bazowych formuły — dla alergików ta różnica ma praktyczne znaczenie.
Do najczęściej wskazywanych na etykietach należą linalol, limonen, eugenol, geraniol, cytral i aldehyd cynamonowy. Od 31 lipca 2026 roku lista rozszerza się z 26 do 82 substancji na mocy rozporządzenia (UE) 2023/1545, obejmując też wiele składników pochodzenia naturalnego.
Kompozycja zapachowa jest chroniona jako tajemnica handlowa, podobnie jak receptura perfum. Prawo UE wymaga jednak indywidualnego wskazania substancji o udokumentowanym potencjale alergizującym, jeśli ich stężenie przekracza określony próg — niezależnie od ochrony pozostałej części formuły zapachowej.
Nie automatycznie. Olejek naturalny to mieszanina dziesiątek związków chemicznych, z których wiele figuruje na liście alergenów zapachowych — np. linalol czy geraniol występują naturalnie w wielu olejkach roślinnych. Pochodzenie naturalne nie jest równoznaczne z niższym ryzykiem reakcji kontaktowej.
Rozszerza obowiązkową listę alergenów zapachowych wymagających indywidualnego oznakowania z 26 do około 82 substancji i wydłuża próg wykrywalności na etykiecie. Dla konsumentów oznacza to więcej informacji o potencjalnie alergizujących składnikach kompozycji zapachowej wprost na etykiecie produktu.