Kategoria: Silikony
Najważniejsze w skrócie: Silikony to polimery krzemoorganiczne (np. Dimethicone, Cyclopentasiloxane), tworzące na powierzchni skóry lub włosa cienką warstwę, która wygładza, ułatwia rozprowadzenie produktu i ogranicza przeznaskórkową utratę wody (TEWL). Dzielą się na silikony nielotne (Dimethicone), działające długotrwale okluzyjnie, oraz silikony lotne, cykliczne (Cyclopentasiloxane D5, Cyclohexasiloxane D6), które odparowują z powierzchni po nałożeniu, bez konieczności usuwania mocnym detergentem. Wbrew popularnemu przekonaniu, silikony nie „zatykają” porów — ich duża masa molekularna sprawia, że nie wnikają w ujście mieszka włosowego.
Mechanizm działania silikonów polega na tworzeniu na powierzchni skóry lub włosa hydrofobowej, ale przepuszczającej powietrze warstwy — to kluczowa różnica względem faktycznego „zatykania” porów, które wymagałoby wnikania cząsteczki w głąb ujścia mieszka i blokowania odpływu sebum. Molekuły silikonu, ze względu na swój rozmiar, pozostają na powierzchni naskórka, nie penetrując do wnętrza struktur skóry. Efekt okluzyjny — ograniczenie odparowywania wody — jest zamierzonym działaniem kosmetycznym, wykorzystywanym w kremach barierowych i produktach po zabiegach z uszkodzoną warstwą rogową.
We włosach silikony pełnią funkcję kondycjonującą: wygładzają uniesione łuski kutykuli, redukują elektryzowanie się (efekt antystatyczny), ułatwiają rozczesywanie na mokro i na sucho oraz nadają charakterystyczny połysk. Różnica między dimethicone i cyclomethicone (lub cyclopentasiloxane) dotyczy lotności: dimethicone jest nielotny i pozostaje na włosie do usunięcia szamponem o odpowiedniej sile myjącej, natomiast silikony cykliczne odparowują samodzielnie z powierzchni po pewnym czasie od aplikacji — stąd ich obecność w produktach „zmywalnych bez efektu obciążenia”.
Kontrowersje wokół silikonów dotyczą dwóch kwestii: efektu „build-up” (nagromadzenia) na włosach przy niedostatecznym oczyszczaniu, prowadzącego do przetłuszczonego, obciążonego wyglądu, oraz wpływu środowiskowego niektórych silikonów cyklicznych (D4, D5), które w Unii Europejskiej podlegają ograniczeniom w produktach spłukiwanych ze względu na trwałość w środowisku wodnym. Regularne stosowanie szamponu oczyszczającego (chelatującego) rozwiązuje problem nagromadzenia silikonu bez konieczności całkowitego unikania tej grupy składników.
Kosmetyki „silicone-free” (bez silikonów) mają uzasadnienie przede wszystkim dla osób stosujących metodę pielęgnacji włosów opartą na porowatości (np. LOG/LCO dla włosów wysokoporowatych) lub dla skóry, na której lekka, nieokluzyjna tekstura jest priorytetem — np. cery tłustej, trądzikowej w okresach nasilonej produkcji sebum. Nie ma jednak dowodów naukowych, że silikony jako grupa są niebezpieczne dla przeciętnej skóry lub włosów przy prawidłowym stosowaniu i regularnym oczyszczaniu.
Najczęstsze pytania
Czy silikony zatykają pory?
Nie w mechanizmie, w jakim potocznie się to rozumie. Molekuły silikonu są zbyt duże, by wnikać w ujście mieszka włosowego — pozostają na powierzchni naskórka, tworząc warstwę okluzyjną. Zatykanie porów wiąże się raczej z nagromadzeniem sebum, martwych komórek i niektórych składników komedogennych, nie z silikonami.
Czym różni się dimethicone od cyclomethicone?
Dimethicone jest silikonem nielotnym — pozostaje na skórze lub włosie do usunięcia detergentem. Cyclomethicone (i pokrewny cyclopentasiloxane) jest silikonem lotnym, który samodzielnie odparowuje z powierzchni po nałożeniu, nie wymagając intensywnego zmywania.
Czy silikony są szkodliwe dla środowiska?
Niektóre silikony cykliczne (D4, D5) wykazują trwałość w środowisku wodnym i w UE podlegają ograniczeniom stężenia w produktach spłukiwanych. Silikony nielotne, jak dimethicone, nie są objęte tymi samymi restrykcjami, choć dyskusja o ich biodegradowalności trwa w środowisku naukowym.
Dlaczego włosy po silikonach czasem stają się przetłuszczone?
To efekt nagromadzenia (build-up) silikonu nielotnego przy niedostatecznym oczyszczaniu — warstwa produktu odkłada się na włosie warstwa po warstwie, zamiast być regularnie usuwana. Rozwiązuje to szampon oczyszczający (chelatujący) stosowany raz na jeden do dwóch tygodni.
Czy silikony można zmyć zwykłym szamponem?
Silikony lotne (cyklometikony) odparowują samodzielnie i nie wymagają silnego detergentu. Silikony nielotne (dimethicone) wymagają szamponu z odpowiednią siłą myjącą — łagodne systemy bezsiarczanowe czasem nie usuwają ich w pełni, co prowadzi do nagromadzenia.
Dla kogo kosmetyki bez silikonów są lepszym wyborem?
Dla osób stosujących metody pielęgnacji oparte na porowatości włosa (np. włosy wysokoporowate wymagające innej sekwencji nawilżania) oraz dla cery bardzo tłustej lub trądzikowej w okresach wzmożonej produkcji sebum, gdzie priorytetem jest lekka, nieokluzyjna tekstura.