Skwalen w walce z oznakami starzenia: mit czy rzeczywistość?

Czym jest skwalen i czym różni się od skwalanu?

Skwalen (ang. squalene, INCI: Squalene, wzór C₃₀H₅₀) to organiczny węglowodór z grupy triterpenów, naturalnie produkowany przez gruczoły łojowe ludzkiej skóry oraz występujący w olejach roślinnych — przede wszystkim w oliwie z oliwek (0,2–0,7%) i oleju z amarantusa (6–8%). W organizmie pełni rolę prekursora cholesterolu i naturalnego składnika sebum: w wieku 20 lat stanowi ok. 12% wydzieliny łojowej, a po 50. roku życia jego stężenie spada do ok. 2%.

Skwalen w czystej postaci jest jednak niestabilny — utlenia się na powietrzu, co czyni go niepraktycznym w formulacjach kosmetycznych. Dlatego w kosmetykach stosuje się jego uwodornioną formę: skwalan (ang. squalane, INCI: Squalane, wzór C₃₀H₆₂). Proces uwodornienia nasyca wiązania podwójne cząsteczki skwalenu, eliminując reaktywność i nadając stabilność chemiczną. Skwalan jest tym składnikiem, który znajdziesz w kremach, serum i olejkach do twarzy — nie skwalen.

W kosmetykach niemal zawsze stosowany jest skwalan (uwodorniony), nie skwalen — mimo że na etykietach produktów obie nazwy pojawiają się wymiennie. Przy zakupie szukaj w składzie INCI: Squalane.

Budowa chemiczna skwalenu i skwalanu

Skwalen ma wzór C₃₀H₅₀ — cząsteczka składa się z 30 atomów węgla i 50 atomów wodoru, połączonych sześcioma wiązaniami podwójnymi. To właśnie te wiązania odpowiadają za niestabilność: reagują z tlenem atmosferycznym, powodując jełczenie i powstawanie produktów utleniania, które mogą podrażniać skórę.

Skwalan powstaje przez uwodornienie skwalenu: do każdego wiązania podwójnego przyłączane są dwa atomy wodoru, co daje wzór C₃₀H₆₂. Rezultatem jest nasycony węglowodór, całkowicie odporny na utlenianie — dlatego produkty ze skwalanem mają długi termin przydatności (zazwyczaj 24+ miesiące od otwarcia) bez konieczności stosowania silnych konserwantów.

Dlaczego skwalan jest “bio-identyczny”?

Skwalan jest uznawany za jeden z najbardziej biokompatybilnych składników, ponieważ jego struktura przypomina lipidy naturalnie występujące w ludzkiej skórze. Dzięki temu:

• Redukuje TEWL: badania wykazują, że regularne stosowanie skwalanu może zmniejszyć przeznaskórkową utratę wody o ok. 20-30%.
• Promuje wchłanianie: działa jako “nośnik” (penetration enhancer) dla innych składników aktywnych, takich jak retinol czy witamina C, pomagając im dotrzeć głębiej.
• Naprawia barierę: uzupełnia ubytki w “cemencie międzykomórkowym”, co jest kluczowe po zabiegach kwasami czy retinoidami.

Jak działa skwalan na twarz?

Skwalan stosowany w kosmetykach — w odróżnieniu od skwalenu — jest stabilnym emollientem o strukturze zbliżonej do naturalnych lipidów naskórka. Skóra rozpoznaje go jako własny składnik, co przekłada się na szybką absorpcję bez uczucia tłustości. Mechanizm działania obejmuje cztery obszary:

• Nawilżenie i okluzja: skwalan tworzy na powierzchni skóry przepuszczalną barierę lipidową, ograniczającą przeznaskórkową utratę wody (TEWL) o 20–30%. Nie blokuje wymiany gazowej, działa jak lekka warstwa uszczelniająca.
• Odtwarzanie bariery lipidowej: uzupełnia niedobory skwalenu w sebum, których poziom spada z wiekiem. Jest to szczególnie istotne dla skóry dojrzałej (po 40. roku życia) i dla skóry suchej z zaburzoną barierą.
• Działanie antyoksydacyjne: skwalan wykazuje właściwości przeciwutleniające — neutralizuje wolne rodniki powstające pod wpływem UV i zanieczyszczeń środowiskowych, spowalniając procesy peroksydacji lipidów w naskórku.
• Łagodzenie podrażnień: dzięki neutralnemu pH i braku substancji zapachowych skwalan łagodzi stany zapalne, co potwierdzają badania kliniczne m.in. przy pielęgnacji skóry po zabiegach laserowych (stosowany jako składnik preparatów kojących w protokołach post-treatment).

Zalety skwalanu w pielęgnacji

• Komedogenność 0/5: skwalan jest jednym z niewielu olejów rekomendowanych dla cery trądzikowej i tłustej. Nie zatyka porów, ponieważ jego struktura molekularna jest zbliżona do sebum — skóra przetwarza go jak własny lipid zamiast magazynować w mieszkach włosowych.
• Bezpieczeństwo i hipoalergiczność: oceniany na 1/10 w bazie EWG (Environmental Working Group), co plasuje go wśród składników o najniższym profilu ryzyka. Nie wykazuje działania hormonalnego ani teratogennego — bezpieczny również w ciąży i podczas karmienia piersią.
• Kompatybilność ze składnikami aktywnymi: skwalan nie reaguje z kwasami AHA/BHA, retinolem ani witaminą C. Można go łączyć ze wszystkimi składnikami aktywnymi, pod warunkiem prawidłowej kolejności aplikacji — nakładaj go po produktach wodnych (toner, serum), a przed kremem.
• Szybka absorpcja bez okluzji: wchłania się w ciągu ok. 30–60 sekund, nie pozostawiając tłustego filmu. Lżejszy w aplikacji niż większość olejów roślinnych (np. olej różany, arganowy), co czyni go odpowiednim do rutyny porannej pod SPF.
• Stabilność termiczna: nie jełczeje w temperaturze pokojowej — produkty ze skwalanem nie wymagają przechowywania w lodówce ani specjalnej ochrony przed światłem.

Roślinny vs. zwierzęcy skwalan — skąd pochodzi składnik w Twoim kosmetyku?

Historycznie skwalen pozyskiwano z wątroby rekina (zawartość: 40–80% oleju wątrobowego), który następnie uwadarniano do skwalanu. Proceder wymagał połowów głębinowych gatunków takich jak Centrophorus czy Squalus acanthias — szacuje się, że ok. 90 milionów rekinów rocznie odławiano m.in. na potrzeby przemysłu kosmetycznego. Ze względu na presję etyczną i regulacje środowiskowe, większość producentów przeszła na surowce roślinne.

Roślinny skwalan pozyskiwany jest przede wszystkim z:

• Oliwek (Olea europaea): zawartość skwalenu w oliwie wynosi 0,2–0,7%; po oczyszczeniu i uwodornieniu powstaje skwalan o wysokiej czystości. Najpopularniejsze źródło — m.in. stosowane przez The Ordinary.
• Trzciny cukrowej (Saccharum officinarum): poprzez fermentację i destylację frakcji terpenowej uzyskuje się skwalen o stężeniu do 83% w oczyszczonej frakcji. Źródło stosowane przez Biossance — pozycjonowane jako najbardziej zrównoważone.
• Amarantusa (Amaranthus cruentus): olej z nasion zawiera 6–8% skwalenu; produkcja niszowa, rosnące zainteresowanie ze względu na wysoką zawartość i walory ekologiczne.

Z perspektywy właściwości kosmetycznych skwalan roślinny i zwierzęcy mają identyczną strukturę chemiczną (C₃₀H₆₂) i takie same parametry działania. Różnica leży wyłącznie w aspektach etycznych i środowiskowych — dlatego przy wyborze produktu warto sprawdzić w opisie składu lub na stronie producenta, czy stosowany surowiec pochodzi ze źródeł roślinnych.

Cho et al. (2009) wykazali, że doustna suplementacja skwalenu zwiększa produkcję prokolagenu typu I w skórze, co pośrednio potwierdza rolę tego lipidu w procesach anti-aging.alenu zwiększa produkcję prokolagenu typu I w skórze, co pośrednio potwierdza rolę tego lipidu w procesach anti-aging. 

Jakie są różnice między skwalanem a innymi olejkami do pielęgnacji skóry?

Skwalen to wyjątkowy składnik stosowany w pielęgnacji skóry, który różni się od innych olejków w kilku kluczowych aspektach. Jest nasyconym węglowodorem, który naturalnie występuje w ludzkiej skórze, co odróżnia go od wielu innych olejków, które są często mieszaninami różnych rodzajów kwasów tłuszczowych. Jego unikalna struktura molekularna sprawia, że jest niezwykle stabilny i odporny na utlenianie w porównaniu do wielu nienasyconych olejów roślinnych.

Skwalen charakteryzuje się wysoką biokompatybilnością, co oznacza, że jest bardzo dobrze tolerowany przez skórę i łatwo się wchłania. To czyni go idealnym składnikiem do formuł nawilżających, ponieważ nie pozostawia tłustej warstwy, co jest częstym efektem przy użyciu innych olejów.

Choć wiele olejków posiada właściwości nawilżające, skwalen szczególnie wyróżnia się zdolnością do imitacji naturalnych lipidów skóry. Pomaga on utrzymać naturalną barierę skórną, chroniąc przed utratą wilgoci i szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi.

Jakie są najlepsze produkty z skwalanem do pielęgnacji skóry?

Z czym łączyć skwalan dla najlepszych efektów?

• Skwalan + Retinol: To połączenie idealne. Skwalan łagodzi podrażnienia i przesuszenie, które często towarzyszą kuracji retinoidami.
• Skwalan + Witamina C: Olejowa baza stabilizuje witaminę C i wzmacnia jej działanie rozświetlające.
• Skwalan + Kwas Hialuronowy: Kwas hialuronowy wiąże wodę wewnątrz, a skwalan tworzy na zewnątrz “tarczę”, która nie pozwala tej wodzie odparować.

Najczęstsze błędy przy stosowaniu skwalanu

• ❌ Mylenie skwalenu ze skwalanem na etykiecie — na liście INCI szukaj „Squalane”, nie „Squalene”
• ❌ Nakładanie przed serum wodnym — blokuje penetrację składników hydrofilowych; aplikuj po serum
• ❌ Pomijanie skwalanu w cerze tłustej z obawy przed „olejowaniem” — komedogenność 0/5, nie zapycha porów
• ❌ Zakup produktów z wątrobą rekina bez sprawdzenia INCI — etyczne i efektywne alternatywy roślinne osiągają ten sam wynik nawilżający
• ❌ Stosowanie w zbyt małej ilości — 2–3 krople na twarz to minimum dla efektu emolientowego

FAQ skwalan w kosmetykach

Jaka jest różnica między skwalenem a skwalanem?

Skwalen (C₃₀H₅₀) to forma naturalna — niestabilna, utleniająca się na powietrzu, obecna w sebum ludzkim i olejach roślinnych. Skwalan (C₃₀H₆₂, INCI: Squalane) to uwodorniony skwalen: stabilny, niekomedogenny (0/5), stosowany w kosmetykach. Na etykietach INCI zawsze szukaj „Squalane” — „Squalene” w czystej postaci w kosmetykach się nie stosuje.

Z czym nie należy łączyć skwalanu?

Skwalan jest wyjątkowo neutralny — nie reaguje z kwasami AHA/BHA, retinolem ani witaminą C. Można go stosować z każdym składnikiem aktywnym. Jedyne ograniczenie: skwalan nałożony przed wodnym serum może tworzyć barierę okluzyjną i utrudniać penetrację substancji hydrofilowych. Zasada: skwalan nakładaj po produktach wodnych (toner, serum), a przed kremem lub jako ostatni krok wieczornej rutyny.

Czy skwalan jest bezpieczny w ciąży?

Tak — skwalan uważany jest za jeden z najbezpieczniejszych składników kosmetycznych w ciąży. Nie wykazuje działania hormonalnego ani teratogennego. Baza EWG (Environmental Working Group) ocenia go na 1/10 w skali ryzyka. Skwalan roślinny (z oliwek lub trzciny cukrowej) jest bezpieczną alternatywą dla olejów eterycznych i retinolu, których należy unikać w ciąży.

Czy skwalan zapycha pory?

Skwalan ma komedogenność 0/5 — najniższy możliwy wynik. Nie zatyka porów i jest bezpieczny dla cery tłustej i trądzikowej. W odróżnieniu od skwalenu (komedogenność 2–3/5), uwodorniona forma jest strukturalnie zbliżona do sebum, co oznacza, że skóra przetwarza go jak własny lipid zamiast go magazynować w porach.

Jak stosować skwalan?

Skwalan nakłada się na etapie olejowania — po serum wodnym, przed kremem. 2–3 krople na wilgotną skórę wystarczają do całej twarzy. Można mieszać go z podkładem (1 kropla) dla efektu skin tint lub dodawać do maski w proszku. W rutynie AM skwalan zwiększa trwałość SPF i poprawia aplikację. W rutynie PM działa jako lekki oil-lock zamiast ciężkiego balmowego kremu.

Źródła:

1. Pawlikowska, E., Rotsztejn, H. „Antyoksydanty w dermatologii estetycznej”, Dermatologia Estetyczna, 2017.
2. Nowak, J., Zawadzka, A. „Oleje w kosmetykach – funkcje i działanie”, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2018.
3. Cho S., Choi C-W., Lee D.H., Won C-H., Kim S.M., Lee S., Lee M-J., Chung J.H., High-dose Squalene Ingestion Increases Type I Procollagen and Decreases Ultraviolet-Induced DNA Damage in Human Skin in Vivo but Is Associated WithTransient Adverse Effects. Clin Exp Dermatol 2009; 34(4): 500–508, dostęp online: https://marinex.com.pl/pliki_artykuly/2020.05—badanie-kolagen.pdf